Waarom bestuderen wetenschappers fruitvliegen om ons lichaam beter te begrijpen?

Delen:

Beluister de podcast hier:

Heel wat experimenten kunnen onderzoekers niet op mensen uitvoeren omwille van ethische of praktische redenen. Daarom bestuderen wetenschappers de fundamentele principes die ook in ons lichaam gelden via modelorganismen, zoals de fruitvlieg (of Drosophila melanogaster) dus. Maar waarom is net dat kleine keukenspook, en geen ander insect, zo populair geworden in het laboratorium?

‘Een combinatie van goede eigenschappen als modelorganisme en puur toeval’, geeft Aerts toe in onze podcast. ‘De Amerikaanse geneticus Thomas Morgan was de eerste die ze ging gebruiken, iets meer dan honderd jaar geleden. Hij bracht er de structuur van chromosomen mee in kaart. Zijn onderzoek maakte uiteindelijk genetische modificatie en gentherapie mogelijk, en werd in 1933 terecht bekroond met de Nobelprijs. Sinds Morgan zijn onderzoekers de fruitvlieg blijven gebruiken, en intussen is er meer dan honderd jaar kennis op de insecten gebaseerd. Er zijn weinig organismen waar we zoveel vanaf weten als van de fruitvlieg.'

We bestellen de fruitvliegen voor ons onderzoek vaak gewoon via postpakketjes

Stein Aerts

‘De fruitvlieg is een praktisch modelorganisme: het leeft amper zestig dagen, wat handig is om veroudering te bestuderen. De diertjes zijn ook in tien dagen tijd volwassen. Zo kunnen we snel veel generaties genereren om bijvoorbeeld erfelijkheid te bestuderen. Fruitvliegen zijn ook makkelijk te kweken en te houden. We kunnen ze goedkoop aankopen, en ze huisvesten vraagt slechts een zeer kleine investering.’

‘De fruitvlieg heeft ook een heel mooi, compact genoom — twintig keer kleiner dan het menselijke genoom. Ze hebben ook maar één kopie van elk gen, bij ons zijn dat er vier. Dat maakt het eenvoudiger om de functie van genen te bestuderen.’

Stein Aerts hielp mee om alle cellen van de fruitvlieg in kaart te brengen.

Waar halen de onderzoekers hun fruitvliegen? 'We hebben zelf een stock, maar we hebben ook goede contacten met andere onderzoeksgroepen. Kweekten zij al een fruitvlieg met precies de eigenschappen die we willen onderzoeken, dan vragen we om een paar vliegen via de post op te sturen. Ja, we versturen onze fruitvliegen gewoon in postpakketjes.'

In deze aflevering leer je onder andere...

  • ... waarom wetenschappers blij zijn als het nageslacht van hun fruitvliegen rode ogen heeft

  • ... welke grote doorbraken we danken aan fruitvliegen

  • ... hoe de fruitvlieg zo populair werd

  • ... in welke mate jouw brein lijkt op dat van een fruitvlieg

  • ... wat we wel en niet kunnen leren van fruitvliegen

  • ... waarom onderzoekers elke cel van de fruitvlieg willen kennen

Beluister Vraag het Aan ook via:

Delen:

Uit nieuw onderzoek blijkt dat mensen die na een COVID-vaccinatie hogere koorts krijgen, vaak vergelijkbare darmkenmerken vertonen.

Antibioticaresistentie is een van de grootste uitdagingen voor de geneeskunde. Door systematisch DNA-fragmenten uit antibioticaresistente bacteriën uit te schakelen, kunnen we achterhalen welke genen essentieel zijn voor hun overleving. Sommige van die genen maken bacteriën misschien opnieuw gevoelig voor antibiotica wanneer ze worden uitgeschakeld. Die kennis helpt onderzoekers om sneller doelgerichte therapie te ontwikkelen en zo de groeiende crisis voor te blijven.

Wereldwijd doemen steeds meer bacteriën op die zich niet langer door antibiotica laten tegenhouden. Om deze gevaarlijke infecties te bestrijden, richten onderzoekers hun pijlen nu op speciale virussen die de ziektekiemen alsnog uitschakelen, zogeheten bacteriofagen. Ondanks dat artsen ze al decennia als therapie kunnen gebruiken, heeft hun toepassing een apart randje: ze moet zichzelf nog steeds bewijzen.

Vrouwen leven langer dan mannen, maar vaak minder lang in goede gezondheid. Rond de menopauze lijkt er iets te kantelen: niet alleen in de hormonen, maar in het hele lichaam. Steeds duidelijker wordt dat de eierstokken hierin een grote rol spelen. Maar hoe precies? In Berlijn onderzoeken wetenschappers een diertje dat hier meer inzicht in geeft: de naakte molrat.

Wie een leven lang gezonde keuzes maakt krijgt toch soms kanker. En wie er alle mogelijke kantjes vanaf loopt soms niet. In zijn boek Waarom we kanker krijgen en wat we eraan kunnen doen legt Philippe Westerlinck, radiotherapeut-oncoloog en wetenschappelijk onderzoeker aan het Universitair Ziekenhuis in Luik, in detail uit hoe dat komt en waarom het vaak de moeite loont om te proberen je risico te beperken.

Voor vrouwen die door vulvakanker een deel van hun clitoris kwijtraken, is nu eindelijk een reconstructie mogelijk waarbij ook de seksuele functie behouden blijft.

De Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde 2026 wordt gezamenlijk toegekend aan Karl Deisseroth (Verenigde Staten), Peter Hegemann (Duitsland) en Georg Nagel (Duitsland) voor de ontwikkeling van optogenetica, een methode waarmee kan worden aangetoond hoe zenuwcellen herinneringen, gevoelens en gedragingen in het levende brein vormgeven.

Hoe verschillend is elk lichaam? Open een anatomieboek en je ziet een menselijk lichaam met botten die op een vaste plaats zitten, organen met een vaste vorm en bloedvaten die netjes een uitgetekende route volgen. Maar bestaat er iets als een standaardlichaam? Het antwoord is eenvoudig: nee.

Begrijpen hoe de hersenen herinneringen, gevoelens en gedrag vormen, is al jaren een droom van onderzoekers. Karl Deisseroth, Peter Hegemann en Georg Nagel ontvangen de Nobelprijs voor Geneeskunde 2026 voor hun ontdekkingen die leidden tot optogenetica. Met deze techniek kunnen onderzoekers zenuwcellen in levende hersenen gericht aan- en uitzetten.

En blijf op de hoogte van de laatste inzichten in wetenschap en technologie.

Nieuwsbrieven