Zijn we voorbereid op rampen?

Technologie die nieuwe biologische onderdelen, systemen of zelfs hele organismen kan ontwerpen, biedt voor de geneeskunde ongekende voordelen. Synthetische biologie nam de afgelopen jaren een hoge vlucht, en net als in andere domeinen zet AI ook hier een turbo op het onderzoek. Maar er zijn risico’s. In zijn artikel over spiegelbacteriën schetst microbioloog Vaughn Cooper een nachtmerriescenario, waarbij in het lab gecreëerde gespiegelde Escherichia coli na een banale besmetting van een onderzoekster zich razendsnel over de wereld verspreiden. De spiegelversies van ziekmakende bacteriën worden niet herkend door gangbare verdedigingsmechanismen en krijgen vrije baan. Niets minder dan het leven op onze planeet staat dan op het spel, aldus Cooper.

Bepaalde spiegelmoleculen zijn al in het lab gemaakt. Het gaat hard, maar ingrijpen kan nog. Wetenschappers als Cooper roepen op tot een moratorium op verder onderzoek en pleiten voor internationale governance die spiegelmoleculen en -cellen reguleert. Het spiegelscenario is nog sciencefiction, maar snel verspreidende ziekteverwekkers die grote delen van de bevolking treffen, zijn sinds de covidpandemie geen ver-van-ons-bedshow meer. Onder mogelijke wereldwijde rampen staat een nieuwe pandemie met stip op één. Je hebt – vergelijkbaar met kunstmatig gecreëerde spiegelbacteriën – ziekteverwekkers die we nu nog niet kennen en die de Wereldgezondheidsorganisatie onder de noemer Pathogeen X onderbrengt. In het slechtste geval combineert zo’n nieuwe pathogeen de dodelijkheid van ebola en de besmettelijkheid van het coronavirus SARS-CoV-2.

Niet onbekend maar zeer zorgwekkend is vogelgriep. Het virus past zich meer en meer aan andere diersoorten aan en nu en dan springt het over op de mens. Als het verder muteert, is een nieuwe uitbraak onvermijdelijk. Volgens infectioloog Erika Vlieghe is paniek geen goede raadgever. De covidpandemie bracht nuttige ervaring en een pak lessen die sindsdien verder uitgediept worden. Onze samenleving is beter gewapend dan zes jaar geleden, en we kunnen heel wat ondernemen om nieuwe uitbarstingen goed door te komen. Maar waakzaam blijven is een opgave. ‘Zodra een probleem is opgelost,’ zo blikt ze terug op de covidpandemie, ‘neemt iedereen weer zijn gewone taken op en verdwijnen de goede voornemens.’

In deze Eos lees je over hoe we ons met wetenschap en technologie kunnen voorbereiden op rampspoed, of het nu gaat over pandemieën, aardbevingen of de nefaste gevolgen van opwarming. Bij wijze van voorschot: op de supercomputer Sofia ontwerpt de Brusselse klimaatonderzoeker Wim Thiery modellen die klimaatdata combineren met demografische gegevens. Zo simuleert hij de impact van klimaatverandering op verschillende generaties en kan je zelf kijken hoeveel hittegolven of overstromingen iemand van een zekere leeftijd bij een bepaalde opwarming nog te verduren krijgt. Deze wetenschap houdt ook een boodschap in. Het zijn de jonge generaties die bij uitstel van maatregelen het gelag betalen.