Vuurwerk bij Fomalhaut

Beeld: De twee puinwolken in de stofring van de ster Fomalhaut, waarvan het felle licht is afgedekt. De eerste wolk (cs1) was in 2012 al bijna verdwenen.

Fomalhaut staat op een afstand van slechts 25 lichtjaar. Op een heldere avond is de ster gemakkelijk zichtbaar met het blote oog. Hij is pas zo’n 440 miljoen jaar oud, nog geen tien procent van de leeftijd van de zon.

Dertig jaar geleden ontdekte de Hubble Space Telescope een platte, ronddraaiende ring van gas- en stofdeeltjes rond de ster. In zo’n protoplanetaire schijf komen regelmatig botsingen van kleine objecten voor, maar op den duur kan het materiaal samenklonteren tot een compleet planetenstelsel.

Paul Kalas van de University of California in Berkeley meende in 2008 zelfs zo’n planeet ontdekt te hebben, op nieuwe Hubble-opnamen: een klein lichtstipje in de stofring, dat netjes om de ster heen bewoog. Op latere foto’s was het lichtstipje echter steeds zwakker, en in 2014 was het zelfs helemaal verdwenen.

Vermoedelijk ging het om de tijdelijke wolk van stof en gruis die ontstond bij de botsing van twee hemellichamen van enkele tientallen kilometers groot – zogeheten planetesimalen.

In 2023 heeft Kalas (eveneens met de Hubble-telescoop) opnieuw zo’n lichtstipje waargenomen, op een andere plek. Als dat ook zo’n stofwolk is, moet die het gevolg zijn van een botsing die ergens in de voorafgaande negen jaar plaatsvond.

Dat er twee van die gebeurtenissen zijn waargenomen in een periode van minder dan twintig jaar doet vermoeden dat zulke botsingen veel vaker voorkomen dan algemeen werd aangenomen. Kalas’ collega Mark Wyatt van de University of Cambridge rekent in een artikel in Science voor dat er vermoedelijk zo’n driehonderd miljoen grote planetesimalen rond Fomalhaut draaien.

De nieuwe stofwolk zal de komende jaren ook in de gaten worden gehouden met de James Webb Space Telescope. Met een beetje geluk ziet die nog meer planetesimalen op elkaar botsen.

Bron: University of California, Verenigde Staten