Gletsjertoerisme doet meer kwaad dan goed

Gletsjers hebben altijd al tot de verbeelding gesproken. De laatste jaren trekken de haast onwereldse landschappen steeds meer bezoekers, wel tot veertien miljoen per jaar. Die opmerkelijke stijging in gletsjertoerisme heeft verschillende redenen, aldus professor Emmanuel Salim, als geograaf verbonden aan de universiteit van Lausanne. Salim onderzocht de motivaties van toeristen in de Alpen, en vergelijkbare trends in gletsjertoerisme elders ter wereld. 'De belangrijkste motivatie is wat we toerisme van de laatste kans noemen. Nu het steeds duidelijker wordt dat gletsjers verdwijnen door de opwarming van de aarde, willen veel mensen nog een laatste glimp opvangen van deze unieke ijzige landschappen.'

'De dynamiek van gletsjertoerisme verschilt wel van plaats tot plaats. In de Alpen zien we niet meteen een stijging van het aantal toeristen, wel een verschuiving in hun motivatie. De helft van de bezoekers die we bevroegen geeft aan dat het feit dat gletsjers er misschien niet lang meer zullen zijn voor hen een reden is om ze te bezoeken, nu het nog kan.'

Dat ligt anders op plekken zoals Groenland of het Andesgebergte in Zuid-Amerika. Daar valt wel een sterke stijging op te meten van het aantal bezoekers die specifiek de regio aandoen om gletsjers te bezoeken, al valt er moeilijk een precies aantal op te plakken.

Het is niet zo dat reisorganisaties inspelen op het gevoel van nu of nooit om gletsjertoerisme te promoten, vertelt Salim. 'Ik vermoed dat zo'n boodschap te negatief overkomt. De reden waarom steeds meer mensen gletsjers bezoeken ligt hoofdzakelijk bij het feit van het besef dat klimaatverandering deze landschappen onherroepelijk zal veranderen.'

Duurzaam thuis, maar niet tijdens de vakantie

De sterke stijging in gletsjertoerisme legt extra druk op toch al fragiele ecosystemen. 'Niet zozeer op gletsjers zelf', aldus Salim. 'Een dergelijke ijsmassa ondervindt weinig directe impact van mensen die erover heen lopen. De lokale ecologische voetafdruk is verschillend per regio. In de Alpen bijvoorbeeld bestaat er al een goed georganiseerde toeristische infrastructuur. Elders ligt dat anders, en zorgt gletsjertoerisme voor extra belasting.'

'De lokale ecologische impact laat zich vooral voelen net daar waar gletsjers recent verdwenen. Op deze plekken ontwikkelen er zich nieuwe, erg fragiele ecosystemen. Net hier kan het ontwikkelen van toeristische infrastructuur veel schade toebrengen.'

Belangrijker echter is de paradox in het hart van gletsjertoerisme. Mensen reizen de wereld af om gletsjers te bezoeken, terwijl de CO₂-uitstoot van hun trip net bijdraagt aan het verdwijnen ervan. 'Het is inderdaad bijzonder tegenstrijdig', besluit Salim. 'Maar dat fenomeen komt ook in ander onderzoek naar de impact van toerisme naar voren. Mensen die in hun dagelijks bestaan duurzaamheid belangrijk vinden, laten dat ecologisch bewustzijn vaak varen in de context van toerisme. Het laat ook zien dat gletsjertoerisme waarschijnlijk maar weinig bijdraagt aan bewustwording en gedragsverandering.'