Zijn mensen nog apen, vogels nog dinosauriërs en honden nog wolven?

Het probleem met de indeling van levende wezens (en hun fossielen) in groepen, de zogenaamde taxa, door de biologische subdiscipline die men taxonomie noemt, is dat ze kunstmatig is. De enige niet-kunstmatige indeling is in feite de soort (bijvoorbeeld Homo sapiens).

Taxonomen proberen al lang om soorten in groepen te rangschikken met een bepaalde hiërarchie volgens hun uiterlijke kenmerken (en die van hun skelet). Men probeert daarbij nu ook rekening te houden met de graad van evolutionaire verwantschap (bijvoorbeeld op basis van DNA), maar evolutie is een continu proces en er zijn in feite geen lijnen te trekken, of beter gezegd vakjes te maken.

De taxonomie is dus verre van perfect en wordt dan ook regelmatig aangepast. Beschouw het als een nuttig hulpmiddel om ‘orde’ te scheppen in het groot aantal soorten en om daar, onder wetenschappers, over te communiceren.

Wat mensen betreft, wij worden ingedeeld samen met chimpansee, bonobo, gorilla en orang-oetan (en volgens sommige taxonomen ook met gibbon) in de familie van de mensachtigen (Hominidae). Die familie zit dan weer in de superfamilie (hoger indelingsniveau) van de mensapen (Hominoidae) die dan weer in de hogere indeling zit van de parvorde smalneusapen (Catarrhini), ofwel apen van de Oude Wereld, die op zijn beurt behoort tot de infraorde van de apen (Simiiformes). De apen worden ten slotte gerekend tot de orde der primaten en die orde behoort tot de klasse van de zoogdieren.

Zijn wij een aap? Ja, volgens hogervernoemde indeling zijn wij dus zowel mens als mensachtige, mensaap, smalneusaap, aap en primaat. En we zijn ook nog een zoogdier!  

Onze gedomesticeerde hond (Canis lupus familiaris) is ook een zoogdier en wordt beschouwd als een ondersoort van de wolf (Canis lupus). Beide behoren tot de familie van de hondachtigen (Canidae), orde carnivoren. Maar de hond is inderdaad door domesticatie afgeleid van de wolf, je zou kunnen spreken van artificiële evolutie. Toch kunnen beide nog met elkaar nakomelingen verwekken zodat je eigenlijk nog van eenzelfde soort zou kunnen spreken – de evolutie van de hond tot een aparte soort is (nog) niet compleet.

Vogels worden tot een aparte klasse gerekend. Dat is dus hetzelfde taxonomische niveau als zoogdieren, reptielen, amfibieën en vissen. Maar inderdaad, ze zijn evolutionair zeer nauw verwant aan de dinosauriërs. Dino’s zijn meer verwant aan vogels dan aan de andere nog levende reptielen. Maar toch worden de dinosauriërs taxonomisch ondergebracht bij de reptielen. Dit illustreert nogmaals het artificiële karakter van de ‘klassieke’ taxonomie, het indelen in vakjes door de mens.