Bij het vaststellen van een depressie maken psychiaters, naast persoonlijke gesprekken, gebruik van vragenlijsten. Uit onderzoek blijkt dat die vragenlijsten niet geschikt zijn om mensen met een verschillend intelligentieniveau met elkaar te vergelijken.
De studie keek naar de samenhang tussen intelligentie en geestelijke gezondheid. De onderzoekers gingen ervan uit dat de geestelijke gezondheid beter is bij mensen met een hoger IQ, maar dat dit verband juist negatief uitpakt wanneer iemand een uitzonderlijk hoog IQ heeft.
Niet geschikt
Ze analyseerden gegevens uit twee Amerikaanse onderzoeken waarin duizenden mensen gedurende tientallen jaren werden gevolgd. Om het IQ te bepalen, moesten de deelnemers een wiskunde- en taalvaardigheidstest invullen. Daarnaast maakten beide onderzoeken gebruik van een algemeen aanvaarde test voor geestelijke gezondheid, met vragen over onder meer stemming, slaap en eetlust.
Uit die analyse bleek dat de hypothese klopte: hoogbegaafde mensen hebben een minder goede geestelijke gezondheid. Maar toen stuitten de wetenschappers op een probleem. Om er zeker van te zijn dat hun resultaten correct waren, voerden ze statistische tests uit om te bepalen of die vragenlijsten voor geestelijke gezondheid en depressie op dezelfde manier werken voor mensen met verschillende intelligentieniveaus.
Dat deden ze onder meer door te berekenen of de antwoorden op individuele vragen voor iedereen in dezelfde mate wijzen op depressie. Beide vragenlijsten voldeden niet aan deze test. Dat betekent dat ze niet geschikt zijn om mensen met verschillende intelligentieniveaus te vergelijken – en dat conclusies zoals die van deze studie niet betrouwbaar zijn. Door die bevinding komen dus ook eerdere onderzoeken waarin deze en andere vragenlijsten werden gebruikt op losse schroeven te staan.
Veel interpretatie
Het onderzoek in het vakblad Intelligence heeft niet alleen wetenschappelijke consequenties: het suggereert ook dat de screening op depressie bij hoogbegaafden tekortschiet.
Hoewel de oorzaak van dit effect nog onduidelijk is, verbaast het hoofdonderzoeker Stanisław Czerwiński achteraf gezien niet. De vragenlijsten vereisen namelijk veel interpretatie van degene die ze invult: 'Zeer intelligente mensen denken misschien anders over geestelijke gezondheid en ervaren symptomen wellicht op een andere manier.'
Schrijf je in op onze nieuwsbrief
En blijf op de hoogte van de laatste inzichten in wetenschap en technologie.