Schermtijd beperken? Dat is moeilijker dan het lijkt

Gaan we onze smartphone minder gebruiken als we de meldingen uitzetten? Niet echt, volgens Cynthia Dekker, onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam. Voor haar promotieonderzoek vroeg ze honderden deelnemers om meerdere enquêtes in te vullen over hun smartphonegebruik. Daarnaast liet ze hen ook een app installeren zodat ze een week lang kon zien hoe vaak mensen hun smartphone effectief aanzetten, hoeveel meldingen ze kregen en meer. Is er dan toch iets dat ons kan helpen om los te komen van dat kleine toestel?

Melding gemist

Eerst onderzocht Dekker hoe het zat met onze meldingen. Dagelijks krijgen we er immers een heleboel. De deelnemers moesten voor deze studie al hun meldingen uitzetten. ‘Dat gold voor zowel de geluidjes als de meldingen op het scherm,’ legt ze uit.

Wat bleek? We ontgrendelen onze telefoon zonder meldingen nog steeds gemiddeld 86 keer per dag en we scrollen ook nog steeds door allerlei apps, soms zelfs urenlang. ‘Je kan het best zien als een gewoonte. We nemen onze smartphone werkelijk overal mee naartoe. Elk leeg moment wordt opgevuld met scrollen: wachten op een doktersafspraak, een simpel toiletbezoek, de smartphone is er nagenoeg altijd bij. Een week je meldingen uitzetten, zal dus wellicht niet veel kunnen veranderen aan die vaste routines,’ denkt Dekker.

Wat wel veranderde? Gebruikers kregen net méér last van fomo. ‘Hoewel de meldingen er niet fysiek zijn als je ze uitzet, weet je eigenlijk wel dat je doorheen de dag meldingen zou moeten krijgen. Dan ben je niet meer gerust omdat je denkt allerlei zaken te missen die je anders meteen zou weten,’ verduidelijkt Dekker. ‘Het gebruik bleef dus uiteindelijk zowat gelijk, meldingen of niet.’ Op korte termijn heeft het uitzetten van meldingen dus maar weinig effect. Hoe dat op langere termijn zit, is nog niet helemaal duidelijk. ‘Dat zou misschien wel iets kunnen veranderen,’ denkt ze hardop.

Als TikTok saai wordt

Naast het uitschakelen van meldingen kan je je For You-feed ook minder laten personaliseren. Daardoor zou je minder verstrikt raken in het algoritme van sociale media als TikTok, bijvoorbeeld. Ook die optie onderzocht Dekker. ‘Eigenlijk werkte dit wel wat beter,’ stelt ze. ‘De personalisering uitzetten zorgde er immers wel voor dat mensen minder aan de app dachten en er ook minder op terugvielen.’

Toch kent deze strategie ook negatieve kanten. Het gaf de deelnemers namelijk ook minder plezier als ze er dan wél bewust voor kozen om de app te gebruiken omdat de feed hen dan niet meer aansprak. Volgens Dekker wou 90% van de gebruikers achteraf zelfs terugkeren naar hun meer verslavende, maar gepersonaliseerde feed.

‘Idealiter zou er een soort middenweg komen. Nu moet je altijd kiezen tussen uit of aan, maar ik geloof dat iets daartussen net het meest effectief zou kunnen zijn,’ zegt Dekker. Zo zouden gebruikers volgens haar moeten kunnen instellen dat ze wel gepersonaliseerde feed willen, maar slechts voor een beperkte tijd. ‘Zo kunnen ze toch even met plezier door TikTok scrollen, maar na bijvoorbeeld 30 minuten wordt dat plezier dan subtiel afgezwakt als de personalisering weer verdwijnt.’

In eerder onderzoek analyseerde Dekker al eens het effect van de greyscale bij smartphonegebruikers. De smartphone moest dan volledig in zwart-witmodus staan. ‘Daar zag ik ongeveer hetzelfde effect. Het plezier viel weg, waardoor de oplossing ook niet houdbaar was voor veel mensen. Ook daar zou een middenweg goed zijn, waar je kan kiezen welke apps in kleur moeten zijn, zoals je camera-app bijvoorbeeld, en welke niet.’

Wat is te veel?

In haar onderzoek kon Dekker de gemiddelde schermtijd van haar deelnemers meten, maar dat was voor haar eigenlijk niet het belangrijkste. ‘Vaak maakt de precieze hoeveelheid uren die je op je smartphone spendeert niet zoveel uit. Er is geen ideale schermtijd waar je zeker gelukkig van wordt,’ meent ze. ‘De één voelt zich al slecht na een uurtje scrollen terwijl de ander pakweg zes uur totaal geen probleem vindt.’

Daarom besloot ze ook na te gaan hoe de deelnemers zich voelden bij hun smartphonegebruik. In deze studie heet dat perceived overuse en perceived control: het idee dat je je smartphone al dan niet overmatig gebruikt en dat gebruik zelf ook onder controle hebt. Volgens Dekker had meer dan de helft van de mensen het gevoel te veel tijd op hun smartphone door te brengen en daar zelf te weinig controle over te hebben.

De afweging tussen goed en toxisch smartphonegebruik is echter niet altijd zo makkelijk. Enerzijds willen we meer loskomen van onze telefoon, maar anderzijds willen we ook nog steeds plezier ervaren aan onze apps en geen belangrijke informatie mislopen. De juiste balans daartussen houden, blijft het doel.

Toch is er hoop, volgens Dekker. ‘Europa zet zich de laatste tijd echt in om een wetgeving rond instellingen voor smartphones uit te bouwen,’ meent ze. ‘Wetten zoals de Digital Fairness Act zijn echt bedoeld om de consument te beschermen tegen grote techbedrijven. Dat doen ze door die bedrijven te verplichten om bepaalde instellingen mogelijk te maken op hun toestellen, zoals de greyscale of keuzes voor meer of minder personalisering.’ Misschien kunnen we dus ooit weer naar het toilet zonder onze digitale vriend aan onze zijde.