Het onzichtbare bedrijf achter Belgische wijn

Zolang de zon schijnt, stelt de zomereditie van jouw lokale krantje fietstochten en wandelroutes voor. En daar zie je het: 'Open wijngaard dagen'. Of 'Zomerbar op wijndomein'. Naast de ontdekking dat er drie dorpen verderop druivenranken staan, zou het ook kunnen verbazen dat daar wijn gemaakt wordt die ook jij kan proeven!

Druiven groeien. Wijn wordt gemaakt. Belgische wijnproducenten zijn tegelijk landbouwer, ondernemer, gastheer en gids. En die allrounder die de wijnmaker is: wat doet die zo het hele jaar door?

In 2025 produceerden Belgische wijnmakers bijna 4,5 miljoen liter wijn, een record. Dat is opmerkelijk voor een land waar wijnbouw nog maar enkele decennia geleden als een niche werd beschouwd. Het resultaat is het tipje van de ijsberg. Wat jij misschien gaat drinken, heeft veel onzichtbaar werk gekost. De realiteit voor de doorsnee Belgische wijnproducenten: ze voeren alle stappen uit van plant tot (verkoop van) wijn. Ze doen dit zelf en alleen, of met de hulp van familie en vrienden.

De diva, de mens, de goden (en de vrijwilligers)

Om te beginnen met de grondstof: de vruchtbare wijnplant. Een druivelaar woekert alle kanten op. Het bladerdek, de armen en de ranken willen na de winter de hoogte en de breedte in. De wijnmaker dringt de uitbundige groei terug, zodat de plant zich volop op het fruit kan concentreren. Dit wil zeggen, in weer en wind: snoeien, opknopen, palen en draden repareren. We zeggen weleens: de wijnrank is een diva. Die krijgt manicure, pedicure en coiffure.

De wijnstok draagt vruchten waar niet alleen mensen en goden warm van worden. Daarom maakt de wijnmaker elk jaar keuzes om de oogst te garanderen. Zonder tussenkomst bedreigen weerkerende en acute gevaren de bladeren en de vruchten. Schimmels, virusdragende insecten en wespen kunnen wijnbouwers vermijden door preventieve actie, maar late vorst, hevige regenval, hagel en zonnebrand veel minder.

De wijnbouwer bereidt nauwkeurig de beschermende producten en mengsels, en stapt telkens opnieuw op de tractor voor de behandelingen op de ranken. Van april tot september behandelt één persoon gemiddeld tweemaal per week de volledige wijngaard. Terug thuis van het veld wacht het reinigen van de tractor en de gewasbeschermingscontainers.

Wanneer dauw op de velden verschijnt en we ’s avonds al eens lange mouwen willen, is het tijd voor mobilisatie. Mails en WhatsApp-berichten vertrekken naar plukploegen om weekends vrij te houden. Kelders en garages worden leeggemaakt, de laatste kuipen van de oogst van vorig jaar worden gebotteld. Vaten en vloeren gereinigd, want wijn maken vereist onberispelijke hygiëne. Zodra de druiven rijp zijn, kan er geen dag meer verloren gaan. Of de nazomerzon nu van de partij is, of stortbuien de moed in de rubberlaarzen duwen: de trossen moeten worden geknipt, de oogst getransporteerd, de druiven in kuipen, bewaring gegarandeerd, temperatuur stabiel.

En dan wordt wijn gemaakt. Na het gezellige geweld van de oogst kruipen wijnmakers in een cocon, geconcentreerd. Ze doseren, dienen toe, roeren om, controleren, sturen bij. Gaan te rade bij het netwerk: “hoe krijg ik die sluier uit het sap?” of worden zelf geconsulteerd, dankzij een jarenlang opgebouwde reputatie van kwaliteit en wijs oordeel.

De Belgische wijnmaker wisselt voortdurend van rol. In het voorjaar is hij landbouwer, in de zomer ontvangt hij bezoekers tussen de wijnranken, in de herfst stuurt hij de oogst aan en in de winter staat hij in de kelder. Ondertussen moet hij ook nog verkopen, investeren en kiezen.

Het plan van wat we nog niet kennen

Het verhaal hierboven maakt duidelijk dat ons idee over wijn niet helemaal strookt met de realiteit. Wijn maken in onze contreien betekent: reageren, proberen, aanpassen, leven met onzekerheid en dansen in de regen. Ook zit in elke rol van de wijnmaker een vrijheid en een overtuiging, maar geen tijd om op gemaakte keuzes terug te komen. Tenslotte is wijn niet zo’n natuurlijk product, want er zijn veel opvolging en ingrepen nodig om kwaliteit te maken.

Wat we niet weten, daar kunnen we geen beleid voor maken. En laat ons landbouwbeleid nu net vragen om meer verbetering, milieuzorg, efficiëntie, en inkomenszekerheid. Het onderzoek dat wij dit jaar begonnen, wil de realiteit van wijnproductie in België in beeld brengen en in cijfers gieten. We creëren samen met de wijnproducenten enkele scenario’s voor een succesvolle toekomst, en we betrekken het beleid daarbij.

De kern van het onderzoek is een impactanalyse: Wat wordt er in welke doses toegepast, hoe vaak, met welk doel, voor hoeveel opbrengst en over hoeveel oppervlakte? Welke negatieve effecten op milieu en inkomsten worden vermeden, of worden zelfs een positief effect, door eco-vriendelijke alternatieven?

De toekomst van Belgische wijn wordt niet alleen bepaald in de wijngaard, maar ook door onderzoekers, beleidsmakers én consumenten. Wie kiest voor een Belgische fles, helpt een jonge sector die volop zoekt naar duurzame manieren om kwaliteit, klimaat en ondernemerschap met elkaar te verzoenen. Dat maakt dat glas wijn misschien nog net iets interessanter.