Een neushoorn op je composthoop

Illustratie: Charlotte Goeyers

Ken je de neushoornkever? Het is een glanzende, kastanjebruine kever waarbij de mannen een stoere hoorn op hun kop dragen. Meer kan ik er niet over uitwijden, want de neushoorn in sprookjesformaat is te mooi voor deze rubriek. Ken je het vliegend hert? Het is de grootste kever van België en het mannetje lijkt door zijn gewei, jawel, op een vliegend hert. Ook hij is te mooi om woorden aan te verspillen. Snel naar de volgende: de meikever, de vrolijk brommende en soms wat onhandig dansende lentefee die je dag goed kan maken door zich te laten zien. Maar sorry, ook te mooi.

Waarom ik deze prachtige kevers blijf opsommen? Omdat ze de korte maar prachtige bovengrondse verschijning zijn van een echt lelijk eendje. Een wezen waarvan je, als je zijn naam googelt, alleen bestrijdingsmiddelen als zoekresultaat krijgt: de engerling, ofwel de larve van al die prachtige kevers die behoren tot de bladsprietkevers. De engerling heeft zijn naam niet mee, en zijn uiterlijk al helemaal niet. Hij lijkt op een niet afgebakken croissant die je tijdens de jaarlijkse grote schoonmaak terugvindt achter de diepvries.

Het allerlelijkste is zijn reputatie, vooral dan bij mensen die hun gazon zo strak en groen willen hebben dat het op een Pantone-kleurenkaart past. De mooie kevers vliegen maar enkele weken rond, maar als engerling leven ze jarenlang in de composthoop of onder de grond. Daar smullen ze van sappige plantenwortels. De best onderhouden gazons leveren het grootste feestmaal. En dat is slecht nieuws voor grasmeesters.

Ook dit indrukwekkend vliegend hert spendeert het grootste deel van zijn leven als engerling. Foto: Kim Verhaeghe

Nochtans is ‘schadelijk’ ook in dit verhaal weer een kwestie van perspectief, verdedigt Arno Thomaes, bio-ingenieur en keverexpert aan het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO). ‘Een engerling doet gewoon wat zijn soort al miljoenen jaren doet: eten, groeien en kever worden. Ecologisch gezien zijn ze heel waardevol als voedsel voor onder andere vogels, egels en vossen. De engerlingen die leven van dood materiaal, zoals die in je composthoop, recyclen afval tot voedsel voor planten. Zelfs de engerlingen van meikevers en junikevers die gaten in je gazon maken, vervullen een waardevolle rol. Door aan de graswortels te knagen, temperen ze de groeikracht en dominantie van het gras. Daardoor komt er meer plaats voor bloemplanten, en evolueert een monotoon en voor de natuur arm gazon naar een gevarieerd en bloemrijk hooiland.’

Engerlingen kunnen dus wel een PR-campagne gebruiken, al zijn ze daar, onzichtbaar achter de schermen, eigenlijk al mee bezig. Thomaes: ‘De vogels in onze tuin stelen de show op posters en reclameborden, maar zonder insecten, bacteriën en schimmels zouden ze er niet zijn. Zij houden de motor draaiende. Wie engerlingen bestrijdt, doodt niet alleen engerlingen, maar ook regenwormen, bodemschimmels en het hele stille netwerk waar onze tuin op draait. We lossen een esthetisch probleem op door een ecologisch probleem te creëren.’

En dat kan desastreuze gevolgen hebben. ‘In Australië zorgde grootschalige begrazing met koeien en schapen voor problemen omdat er van nature geen mestkevers voorkwamen die hun mest konden afbreken. Dat leidde tot ziektes en bodemverschraling. Daarom zijn er mestkevers uit andere delen van de wereld geïntroduceerd, wat hoge kosten met zich meebracht en duidelijk maakt hoe waardevol deze soorten en hun ecosysteemdiensten zijn.’

Omdat ze onder de grond leven, bleven engerlingen ook voor de wetenschap lang onbekend en onbemind. ‘Tot voor kort wisten we veel over de volwassen kevers, maar bijzonder weinig over hun veel langere levensfase als engerlingen’, zegt Thomaes, die daarom thuis engerlingen in terraria ging observeren. ‘Dan merk je dat het helemaal geen hulpeloze of simpele wezens zijn. Ze maken geluid, communiceren met elkaar, hebben schrikreacties en afweermechanismen, en kunnen snel wegkruipen.’ Na enkele jaren ondergronds groeien, zoeken engerlingen een veilige plek. Daar vormen ze een pop waarin hun metamorfose naar kever plaatsvindt.